راهكارهاي افزايش بازده مطالعاتي دانش آموزان
 

برخي از دانش‌آموزان در درس خواندن و به طور كلي بحث مطالعه، دغدغه‌هايي دارند، اين دسته از دانش آموزان عنوان مي كنند كه علي رغم مطالعه فراوان، باز هم به آن نتيجه دلخواه و مدنظر خود دست نمي يابند.

اولين نكته اي كه در هنگام درس خواندن بايد مورد توجه دانش آموز باشد، مكان و زمان درس خواندن است، شرايط محيطي و زماني در نحوه يادگيري و ماندگاري مطالب در ذهن، بسيار موثر است. توصيه مي شود دانش آموز مكان و زماني را براي مطالعه انتخاب كند كه تمركز حواس بيشتري را براي وي به دنبال داشته باشد و دانش آموز با فكري آُسوده در مكاني مناسب و آرام و بدون سروصدا به درس خواندن بپردازد.

رفت و آمدهاي مكرر، هواي نامناسب، گفت وگوي اطرافيان و موارد ديگر مي تواند در چگونگي مطالعه دانش آموز موثر باشد.

از طرفي رنگ، نور و تهويه محل مطالعه نيز از موضوعات شايان توجه است، زيرا با خستگي و حتي ميزان يادگيري نسبت مستقيم دارد. رنگ محيط هر چه روشن تر باشد، براي ايجاد آرامش و تمركز مفيد تر است.

به علاوه، هنگام مطالعه مغز به ميزان زيادي اكسيژن نياز دارد كه اين ميزان از محل تهويه مناسب فراهم مي شود، بنابراين بهتر است دانش آموز هنگام مطالعه استراحت هاي كوتاهي به خود بدهد و در فضاي باز چند نفس عميق بكشد.

بسياري از افراد معتقدند مطالعه بايد صبح ها انجام شود. اما افرادي نيز ترجيح مي دهند شب ها را براي مطالعه كردن انتخاب كنند. بنابراين با توجه به شناختي كه هر فرد از خود دارد، بايد تشخيص دهد كه بهترين زمان مطالعه براي او چه زماني است. البته مطالعات زياد، حاكي از آن است كه مغز در ساعات ابتدايي صبح، آمادگي بيشتري براي فراگيري دارد. اما گر كسي در اين ساعات نمي تواند تمركز داشته باشد، مي تواند با توجه به خصوصيات خود زمان ديگري را براي مطالعه انتخاب كند.

دومين نكته قابل تامل كه در جهت حل مشكل اين دسته از دانش آموزان به ذهن مي رسد، تغير روش ها و تكنيك هاي مطالعه است. بسياري از روش هاي درس خواندن دانش آموزان غلط هستند، به عبارتي عادت هايي هستند كه دانش آموز به مرور در طي زمان تحصيل خود به علت تكرار و اصرار بر استفاده از روش غلط خود، به آن دچار شده است. اين دسته از دانش آموزان درصورتي كه تكنيك مطالعه خود را تغيير دهند و از روش هاي پيشنهادي به صورت گام به گام و صحيح بهره برند، مي توانند شانس خود را آزمايش كرده و در آزمون ها و امتحانات نمرات بهتري را كسب كنند.

شيوه صحيح مطالعه، مزيت هايي مانند كاهش زمان مطالعه، افزايش ميزان يادگيري، طولاني كردن مدت زمان نگهداري مطالب در حافظه و به خاطرسپاري آسان تر اطلاعات را به دنبال دارد.

 

مروري بر روش ها و تكنيك هاي مطالعه

براي داشتن مطالعه اي اثربخش نوشتن نكات مهم در حين خواندن ضروري است تا براي مرور مطالب، دوباره لازم نباشد كتاب خوانده شود و در زماني كوتاه از روي يادداشت هاي خود، مطالب را بتوان مرور كرد.

يادداشت برداري، بخش مهم و حساس از مطالعه است كه بايد يه آن توجهي خاص داشت؛ چون موفقيت دانش آموزان را تا حدود زيادي تضمين خواهد كرد و مدت زمان لازم براي يادگيري را كاهش خواهد داد. خواندن بدون يادداشت برداري يك علت مهم فراموشي است.

1- خواندن بدون نوشتن: همانطور كه اشاره شد اين روش مطالعه نادرست است. مطالعه فرآيندي فعال و پويا است و براي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد. بايد با چشمان خود مطالب را خواند، بايد در زمان مورد نياز مطالب را بلند بلند ادا كرد و نكات مهم را يادداشت كرد تا هم با مطلب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام مورد نياز، خصوصا قبل از امتحان، بتوان از روي نوشته ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهم را مجددا به خاطر سپرد.

2- خط كشيدن زير نكات مهم: اين روش شايد نسبت به روش قبلي بهتر باشد ولي روش كاملي براي مطالعه نيست چرا كه در اين روش، بعضي افراد به جاي آنكه تمركز و توجه بر روي يادگيري و درك مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط كشيدن روي نكات مهم مي شود. حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملا درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آنكه در كتاب دنبال نكات مهم بگردند تا زير آن خط بكشند.

3- حاشيه نويسي: اين روش نسبت به دو روش قبلي بهتر است ولي باز هم روشي مناسب براي درك عميق مطالب و خواندن كتب درسي نيست ولي مي تواند براي يادگيري مطالبي كه از اهميت چنداني برخوردار نيستند مورد استفاده قرار گيرد.

4- خلاصه نويسي: در اين روش دانش آموز مطالب را مي خوانيد و آنچه را درك كرده است بصورت خلاصه بر روي دفتري يادداشت مي كنيد كه اين روش براي مطالعه مناسب است و از روشهاي قبلي بهتر است، چرا كه در اين روش ابتدا مطالب را درك كرده، سپس آنها را يادداشت مي كند اما باز هم بهترين روش براي خواندن نيست.

5- كليدبرداري: كليدبرداري روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهم است. در اين روش دانش آموز پس از درك مطلب، بصورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي كند و در واقع كلمه كليدي، كوتاهترين و راحت ترين و بهترين و پرمعني ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده مي شود.

6- خلاقيت و طرح شبكه اي مغز: اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصاً فراگيري مطالب درسي است. در اين روش دانش آموز مطالب را مي خواند، پس از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خود( و نه بصورت جملات كتابي ) و بصورت كليدي يادداشت مي كند و سپس كلمات كليدي را بر روي طرح شبكه اي مغز مي نويسد (در واقع نوشته هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازماندهي كرده و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي كند) تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب، فقط به طرح شبكه اي توليد شده مراجعه كرده و با ديدن كلمات كليدي نوشته شده بر روي طرح شبكه اي مغز آنها را خيلي سريع مرور كند. اين روش درصد موفقيت تحصيلي دانش آموزان را تا حدود بسيار زيادي افزايش مي دهد و درس خواندن را بسيار آسان مي كند و بازده مطالب را افزايش مي دهد.